KRİPTO VARLIKLARIN KONTROLÜ GERÇEKTE KİMDE?

Sonuçları üzerinde kontrol imkânının olmadığı bir alana yatırım yaparak para kazanacağını düşünmek, dünyada en çok satan kitabın yazarı Rhonda Byrne'in ünlü "The Secret-Sır"ındaki, "Evren postacısına olumlu mesajlar gönderin ve iyi düşünün, iyi olsun" mottosuna inanmaktan farksızdır.

Son günlerde, özellikle gençler arasındaki en güncel konuların başında kripto paralar ve bunlara yapılan yatırımlar geliyor. Bu nedenle öncelikle “para”nın ne olduğunu anlamak uygun olur. Günümüzde kullanımda olan üç çeşit para var. Fiyat para (cebimizde ve cüzdanımızda olan), dijital para (banka hesabında olduğunu varsaydığımız) ve kripto para. 

PARA, DÖRT İŞLEVE SAHİP
İyi anlaşılması gereken, paranın dört işleve sahip olduğudur. Para alışveriş, birikim, ölçüm ve borç erteleme aracı olarak, dört amaçla kullanılır. Kripto paralar, paranın sahip olduğu bu dört işlevden ilk ikisini yerine getirir; ancak ölçüm ve borç erteleme aracı olamazlar. Kimse boyu belli olmayan (değişken) bir nesneyle ölçüm yapmaz ve kimse, ödemesi kripto paraya dayalı 5 yıl vadeli bir mal veya mülk almaz. Yeni ve büyük iddialara sahip olduğu için gençlerin de yetişkinlerin de bu konudaki tuzakları bilmesinde yarar vardır. Çünkü düzenlemesi (regulation) olmayan piyasalarda itibara (reputation) yatırım yapılır.

DEVLETTEN DÜZENLEME BEKLENMESİ, AYRI BİR İRONİ! 
Yatırım kararlarının güvenliğinden emin olmak esastır. Bir kripto değerin 40 karakterden oluşan bir kodla güvenliğini sağlamak, işi teknoloji olanlar için bile kolay değildir. Bu kodun yazılı olduğu cihazın hack’lenmesinin yarım saat içinde yatırımın sıfırlanmasıyla sonuçlanması, konuyla ilgilenen herkesin bildiği bir sırdır. Teknolojiye yakın olmayanların, aracılar üzerinden yaptığı yatırımların güvenliği ise, tek anahtarı başkasına teslim edilen bir kasanın güvenliği kadardır.
Devletlerin ve merkezi sistemin dışında bir seçenek olarak çıkan kripto varlıklarda yaşanan dolandırıcılıklardan sonra, bu işle ilgilenenlerin devletten bir düzenleme beklemesi de ayrı bir ironi konusudur.

NEDEN YATIRILIR?

İnsanların kripto paralara ve borsaya yatırım yapmasının üç sebebi vardır: Paraya çok ihtiyaç duymak, kolay para kazanılacağına inanmak ve açgözlülük. İnsan beyninin ilkel mekanizması olan kısa vadeye odaklı ve hızlı tatmin peşinde koşan duygusal beyin (sistem I) bir öneriyle karşılaştığı zaman “Ödülün boyu ne?” diye düşünür. Buna karşılık, riskleri hesaplayan ve uzun vadeye odaklı düşünen beyin (sistem II) “İhtimal ne?” diye durum değerlendirmesi yapar. Ama bu durumda hisseden beyin, düşünen beyni “Sen buna bir gerekçe uydur” diyerek davranışının kendi gözünde mantıklı görünmesini sağlar. Yılbaşında verilen büyük ikramiyenin kendisine çıkma ihtimalinin, başına yıldırım düşmesi kadar küçük bir ihtimal olduğunu bildiği halde Milli Piyango bileti almak, bu konuda örnektir! 

DOLANDIRICILARIN TUZAĞA DÜŞÜRMESİ ZOR DEĞİL
Bunların dışında, insan tabiatının önemli bir özelliği de “İyi şeylerin kendi başına, kötü şeylerin de başkalarının başına geleceği”ne inanmaktır. İnsanların “Öngörülebilir şekilde akıldışı” olduğunu bilen güler yüzlü dolandırıcıların, hem reklamlar hem de düzmece hikâyelerle insanları tuzağa düşürmesi zor olmaz. 
Hiç şüphesiz, kolay yoldan para kazanılacağına inanmak, sadece gençlere özgü değildir. Bu alanlara yatırım yapanların kişilik özellikleri açısından ihtiyatlılığı (ölçülü davranma) düşük, iyimser kişiler olduğu araştırmalarla saptanmıştır. 

“BEDAVA PEYNİR, FARE KAPANINDA BULUNUR” 
Yasadışı bahis sitelerinin en yoğun kullanıldığı ülkelerden biri Türkiye’dir. Bu siteler, insanların zaaflarını istismar ederek, onlara çeşitli yemler sunarak baştan çıkarmaktadır. Ailelerin örnek olarak ve medyadaki haberlerden, çevrelerinde meydana gelen olaylardan hareketle çocuklarına bu sakıncaları anlatmaları yerinde olur. Hisseden beynin kışkırtmasıyla “dürtü temelli” kararların insanları zor durumda bıraktığını örnekler üzerinden konuşmak yararlıdır. Ayrıca yeri geldikçe “zahmetsiz gözüken” kazancın çok kere tuzaklar içerdiğini, yaşanmış olaylardan hareketle karşılıklı sohbet şeklinde paylaşmak uygundur. Halk arasında konuşulan “bedava peynir fare kapanında bulunur” sözü bütünüyle gerçektir.

TÜRKİYE BORSASI DA KUMARHANEDEN FARKSIZ!
Twitter hesabımdaki mesajıma verilen tepkilerden bazılarında bir ölçüde haklı olarak, yasadışı bahis siteleri ile kripto paraları aynı kefeye koymamın hatalı olduğu yazılıydı. Ben özellikle Türkiye Borsası’nın da bir kumarhaneden çok farklı olmadığını düşünüyorum! Yatırımcıların kısa vadede kazanç beklediği, son derece sığ, manipülasyona açık, birçok şirketin kârlılığının sıfıra yakın olduğu içinden geçtiğimiz süreçte bile, endeksin sürekli yükselmesinin işin doğasına aykırı olduğunu, işin profesyonellerinin kendi aralarındaki başlıca sohbet konusu olmasından biliyorum. Sevgili Ege Cansen’in, “Doldur, boşalt, keriz silkele” vecizesi, Türkiye Borsası’nın özetidir.

SONUÇ:
Hem gençlerin hem de yetişkinlerin tasarruflarını birikimlere, birikimlerini güvenli yatırımlara dönüştürmek için finansal okuryazarlıklarını kazanmalarını ve bu konuda kendilerini geliştirmek için her türlü platformdan yararlanmalarını öneririm. Foder, bu boşluğu doldurmak için çaba harcayan ve yayınlarıyla toplumu aydınlatan bir kuruluştur. Benzer şekilde Moneye App’i, insanların istek ve ihtiyaçları arasındaki farkı anlamalarına ve küçük tasarruflarla birikim yapmalarına imkân sağlayan çok başarılı bir uygulamadır.

Bu Makaleyi Sosyal Medyada Paylaşabilirsiniz

Yazarın 1.07.2021 00:00:00. Tarihinden Önceki Yazıları