YENİ DÜZENDE ÇALIŞAN PERFORMANSI

İş hayatı tarihinin yeniden yazıldığı bir döneme tanıklık ediyoruz. Bu yazıda, herkesin zihnindeki kışkırtıcı sorulara cevap veren araştırma sonuçlarını okuyacaksınız.

Her alanda sürprizlerle karşılaşmanın, sürpriz olmadığı ilginç bir dönemden geçiyoruz. Çalışan, çalışma ortamı ve çalışma anlayışının dönüşüme uğradığı bu süreç, hem işverenler hem yöneticiler hem de çalışanlar açısından birçok soruyu da beraberinde getirmektedir. 

DEĞİŞEN ANLAYIŞ...
Patron çalışanlarının zamanı için mi yoksa etkinliği için mi para öder? Endüstri öncesi dönemde işçilere, evlerinde veya tarlada ürettikleri birim (çuval/küfe) başına para ödenirdi. Üretim fabrikalara taşındığında, bu anlayış değişti. Çalışanlar düzenli bir gelir, işverenler de daha yüksek getiri sağlamak için belirli bir saat aralığında çalışmayı tercih etti. Bu amaçla verimliliği artırmak için yatırım yapıldı; ancak makinelerin daha yaygın kullanılması işçi ücretlerini değil, işverenlerin kârlarını artırmaya yaradı.

ONLINE TOPLANTILAR EĞLENCELİ GÖZÜKMÜŞTÜ! 
Pandemi başladığında, bu kadar uzun süreceği düşünülmemiş, doğuracağı sorunlar hafife alınmış ve bu boyutta olacağı öngörülememişti. Başlangıçta insanların evde geçirecekleri sürenin; dinlenme, kendilerini toplama ve gelişim etkinlikleri için zaman yaratacağı, hatta bunun yeni bir beceri kazanmak veya yabancı dil öğrenmek için iyi bir fırsat olacağı düşünülmüştü. İşe gitmek için evden çıkmamak herkese iyi gelmiş, Zoom ve Teams toplantıları, önceleri eğlenceli gözükmüştü. Bu adeta bir balayı gibiydi; ama zaman geçtikçe ve koşullar değişmeyip yeni durum süreklilik kazandıkça algı değişmeye başladı. Her ne kadar çalışanların yüzde 89’u iş hayatının kötüleştiğini, %85’i iyilik halini olumsuz etkilediğini, %62’si son üç ayda “sık” veya “çok sık” tükenme duygusu yaşadıklarını, %57’si pandeminin işin merkezi olduğunu bildirmiş olsa da1, çalışanların yarısından çoğu, tam zamanlı olarak ofise dönmeye sıcak bakmıyor.

ŞİKÂYETLER GELECEK
Yazının başında sorduğumuz soru, pandemi sonrasında hibrit çalışma düzenine geçildiğinde, özellikle beyaz yaka çalışanlar için önem kazanacak. Bazı şirketler, çalışanlarını ofise dönmeye zorlayacak; fakat özellikle büyük kentlerde, örneğin İstanbul’da bu bir sorun olacak. Zaten büyük vakit kaybına neden olan trafik, pandemi döneminde bir milyonu aşkın arabanın İstanbul trafiğine katılması nedeniyle iyice içinden çıkılmaz hale gelecek. Daha sonra, evden çalışma düzeninde yönetici ve iş sahipleri, çalışanlarını tüm zamanlarını içine alacak şekilde zamandan bağımsız bir e-posta yükü ve toplantı yoğunluğuna boğduğundan, şikâyetler gelmeye başlayacak.

YÖNETİCİLERİN TUTUMU...

Uzaktan çalışma anlayışını kabullenmekte zorluk çeken yöneticileri, geçen yılın bunaltıcı Zoom toplantılarıyla geçmiş olması, ikna etmedi. Çünkü bu yöneticiler, koşullar ne olursa olsun çalışanlarını gözlerinin önünde, ellerinin altında görürlerse kendilerini iyi hissediyor. Bu durumda yöneticiler, çalışanın zamanını şirkete sattığına inandıkları için, evde geçen zamanın bütününde, dalga geçmeyip, iş yapıldığından emin olmak istiyor. Bu nedenle geçen bir yıl içinde toplantı üstüne toplantı koydular ve günün hangi saatinde olduğuna bakmaksızın e-posta yığdırdılar. 

PERFORMANSI KONTROL ETMEK DEĞİL, YÖNETMEK
Hibrit çalışma düzeninde temel sorun, performansı kontrol etmek değil, yönetmektir. Bu, yapılan işlerin açıkça tanımlanabildiği, verimliliğin ve katkının ölçülebildiği durumlarda tam anlamıyla mümkündür ve bu durumda çalışanın nereden çalıştığının önemi yoktur. Diğer taraftan, tüm zamanını ofiste geçiren bir çalışanın performansının nitel olarak ölçülmediği durumlarda, çalışanın bulunduğu mekânı tartışmak anlamlı değil.
İnsanların zamanları satılıyor veya alınıyorsa, bunun karşılığının hesaplanabilmesi gerekir. Emekçinin komisyon, parça başı üretim veya kâr paylaşımına hazır olması gerekebilir. Eğer çalışan zamanını değil, katkısını satıyorsa bu durum yeni bir çalışma kültürünün oluşmasını zorunlu kılacaktır. Buna karşılık, satın alınan veya satılan zaman, çalışanın zamanıysa yöneticiler çalışanlarını gözetleme hakkına sahip olduklarını düşünebilir. Bu durumda çalışan ile yaratıcı katkı vermesi beklenen çalışan arasındaki güvenin zayıflamasına neden olacaktır. Öyle ki, günümüz dünyasında değil gençler, hiçbir yaşta çalışan, üzerinde sürekli kontrol olmasına rıza göstermez.

NİCELİĞİN ÖNEMSİZLİĞİ
Zihinsel üretim yapan bir çalışan için arkadaşlarına fiziksel olarak yakın olmak ve onlarla iletişim içinde olmak önemlidir. İçinden geçtiğimiz ve normlarını oluşturmaya çalıştığımız yeni dönemde, şirketin kaç çalışanı olduğunun, ne kadar büyük bir ofise sahip olduğunun, toplantılara kaç kişi katıldığının bir önemi kalmamıştır. Bu durumda birçok yönetici, yapmaları gereken iş için gerçekten kaç kişiye ihtiyacı olduğunu uzun süredir düşünmekte ve yeni dönem için planlar yapmaktadır. 

MADALYONUN KARANLIK YÜZÜ
Elimizde Türkiye ile ilgili veri olmamakla beraber, ABD’deki bazı araştırmalar, çalışanların evde geçirdikleri sürenin önemli bir bölümünde bilgisayar oyunları oynadıklarını, bol televizyon seyrettiklerini, içki içtiklerini, abur cubur tükettiklerini, Netflix’teki dizileri bitirdiklerini ve daha fazlasını ortaya koydu.
Forbes’ın kıdemli yazarlarından Jack Kelly, işverenler açısından, uzaktan çalışmanın karanlık yüzüne alışılmadık araştırma sonuçlarını aktararak dikkat çekmiştir.2 Bir bakıma buna “Herkesin bildiği (veya tahmin ettiği) sırlar” da diyebiliriz. 

E-CONOLIGHT’IN BULGULARI...
E-conolight’ın ABD çapındaki bulgularında, evden çalıştıkları dönemde çalışanların; 
- %77’sinin çevrimiçi alışveriş yaptığı, 
- %76’sının günde 4 saat çalıştığı, 
- %60’ının uyuduğu, 
- %55’sinin alkol aldığı, 
- %50’sinin başka bir iş yaparak bütçesine ek gelir sağladığı, 
- %44’ünün en az bir kere yerine getirmediği bir görev nedeniyle uyarı aldığı, 
- %42’sinin eş ve arkadaş bulma sitelerinde gezindiği, 
- %41’inin seks yaptığı, 
- %40’ının 4 saat veya daha fazla, bilgisayarından uzak kaldığı bildirilmiştir. 

ÇARPICI YÜZDELİKLER!
Pazarlama şirketi Nielsen’in araştırmasına göre; 2019’un aynı dönemine kıyasla Mart 2021’de kokteyl içeceklerde %75, şarapta %66, birada %42 sipariş artışı olmuştur. Çevrimiçi alkollü içecek siparişi %243 artmıştır. Pornhub, 120 milyon günlük izleyici ile tüm zamanların en yüksek oranına ulaşmıştır. 2021 yılı 16 Mart haftası için önceki yılın aynı dönemine kıyasla, tam iki katına karşılık gelen 156 milyar dakika içerik izlenmiştir. 

EVDEN ÇALIŞMAYA KARŞI KOYMAK GÜÇ
Bu gelişmeler, eski kafalı kabul edilen yöneticilerin itirazlarında haklılık payı olduğunu düşündürüyor. Lakin; hayatın kontrolü, bağımsızlık ve esneklik gibi imkânlarıyla, evden çalışmaya karşı koymak güçtür. Microsoft’un araştırmasına katılanların %70’i, bütün kaygılarına rağmen, koşullar normale döndükten sonra, belirli bir şekilde esnek çalışma isteğini belirtmişlerdir. LinkedIn’in Mart 2021 anketi; aşılama ile ofise dönüşü kolaylaştıran sağlık koşullarına karşın, her 10 çalışandan 9’unun uzaktan çalışmayı tam zamanlı veya en az iki gün sürdürmek istediğini göstermiştir. Türkiye’de de uzaktan çalışma konusunda planlanmış uygulamalar olduğu gibi, yeterince ön hazırlık yapılmadan başlatılan girişimler bulunmaktadır.

SONUÇ:
Bir çalışan, yaratıcı çözümler üretiyor ve yüksek verimlilikle çalışıyorsa, her gün saat 14.00’te işini bitirip evine gitmesi nasıl karşılanmalı? Buna karşılık gece 02.00’ye kadar çalışıp beklenen performansı ancak ortaya koyan veya bunu bile başaramayan çalışan için ne düşünmek gerekecek? Normal çalışma düzeninde bir ekipteki kaç kişi, katkısının ne olduğunu bilir ve bunu objektif olarak kabul eder? Eşitlik ve adalet kavramlarının herkes tarafından aynı biçimde anlaşılması kolay değildir. Bu sorulara verilecek cevaplar, yeni bir iş hukukunu zorunlu kılacaktır. 

Kaynakça:
1. Moss J. Beyond burned out. Harvard Business Review 10 Şubat 2021.
2. Kelly J. Study shows people working from home are having sex, dating, taking naps and doing side hustles on company time [İnternet]. Uygun erişim: https://www.forbes.com/sites/jackkelly/2021/05/26/study-shows-people-working-from-home-are-having-sex-dating-taking-naps-and-doing-side-hustles-on-company-time/?sh=478c4019444b

Bu Makaleyi Sosyal Medyada Paylaşabilirsiniz

Yazarın 1.11.2021 00:00:00. Tarihinden Önceki Yazıları