TÜRKİYE EKONOMİSİNDE 2019 NASIL GEÇTİ?

Özellikle 2018'in ikinci yarısında kur atakları nedeniyle ivme kaybeden ekonomimizin yakın gelecekteki performansı merak ediliyor. Büyüme ve enflasyon verileri, 2019 yılını da darboğazda geçiren Türkiye'ye ilişkin beklentileri olumluya çevirse de temkinli bir bekleyiş hâkim. Reçetenin tam anlamıyla yazılamadığı fikrinde olanlar, 2020'ye ilişkin kaygılı; ancak iyimser düşünenlerin sayısı da çok. Peki! Göstergeler, çıkışın başladığına mı işaret ediyor? Bu ve benzer soruların yanıtının verilmesi için mutlaka geriye, yaşanılanlara bakmak şart. İşte 2019'da, işin para boyutunda öne çıkan önemli başlıklar şöyle...

31 Mart Yerel Seçimleri geride kalınca gündemin ilk sırasına yine para politikaları yerleşti. 2019 yılı hayli zor geçti. Küresel ekonomi; ticaret savaşları, korumacı politikalar ve jeopolitik risklerden önemli ölçüde etkilendi. Büyüme oranları ve ticaret rakamları, öngörülerin gerisinde kaldı. Türkiye ekonomisi, 2018’in son üç ayında yüzde 2.8, 2019’un ilk iki çeyreğinde sırasıyla %2.3 ve %1.5 daraldı. Temmuz-ağustos-eylülde ise %0.9 ile tekrar büyüme trendine girdi. Bu veriler, olumlu bir işaret olarak algılandı.

TİCARET, TURİZM VE SANAYİDE YÜKSELİŞ
2019’da yüzleri güldüren gelişmelerden birkaçını şöyle özetlemek mümkün. Merkez Bankası, Ekim 2018’de %25.24 ile 2003'ten bu yana en yüksek düzeye ulaşan enflasyona ilişkin yıl sonu tahminini %13.9'dan %12'ye düşürdü. İhracat kasımda, geçen senenin 11 ayına göre %1.77 artışla 165 milyar 67 milyon dolar olarak gerçekleşti. Türkiye’ye, 2019’un ilk 9 ayında 41 milyon 564 bin 536 turist geldi. 26 milyar 634 milyon 764 bin dolar turizm geliri elde edildi. 2018’e kıyasla ziyaretçi sayısı %14.50 yükseldi. Sanayi üretimi eylülde, 2019’un aynı dönemine bakıldığında %3.4 artış kaydetti. Böylece 12 ay sonra pozitif seviye görüldü.


İŞSİZLİK, BÜTÇE AÇIĞI BORÇLAR VE VERGİLER...

Ekonomide ivedilikle çözüm bekleyen öncelikli sorunlara gelince... Eylül istatistikleri baz alındığında işsiz sayısı 817 bin kişi artış ile 4 milyon 566 bin kişi oldu. %27.4’lük oran ise ortalama her 3 gençten 1'inin iş sahibini olmadığını gösteriyor. Bir başka problem olan bütçe açığı ise ocak-kasım arasında 92.9 milyar lira olarak kayıtlara geçti. 2020’de 138.9 milyar lira olacağına dair öngörü de kafalarda soru işaretlerine yol açıyor. İç ve dış borçların yanı sıra, zamlar ve ağır vergi yükleri de insanları zorluyor. Tüm bunlar ışığında, 2020’de finansal piyasalar normalleşecek mi? Daha ılımlı bir dengeleme süreciyle toparlanma gerçekleşecek mi? 


1 OCAK - İnternet kullanıcılarının hızının yavaşlamasına yol açan Adil Kullanım Noktası (AKN) uygulaması kalktı.
Elektronik kitap, gazete ve dergiler için yüzde 18’lik KDV uygulaması başladı.
3 OCAK - Yıllık enflasyon Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)’de %20.30, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE)’de %33.64 oldu.
5 OCAK - Sigara başta olmak üzere bazı tütün ürünlerinde ÖTV oranı %63'ten 67'ye çıkarıldı.
6 OCAK - Hava yolunu kullanan yolcu sayısı, direkt transit yolcular dahil, bir önceki yıla göre %8.6 artarak 210 milyon 189 bin 945'e ulaştı.


10 OCAK - Toplamda 20 milyar TL’lik “KOBİ Değer Kredisi” kapsamında, imalat ve ihracat sektöründeki işletmelere azami 1 milyon TL, ticaret ve hizmet sektörlerindekilere azami 500 bin TL’lik kredi verileceği duyuruldu. Kredi, 6 ay anapara ödemesiz, 36 ay vadeli ve aylık 1.54 faiz oranıyla katılımcı bankalarca kullandırıldı. 
11 OCAK - Köprü geçiş ihlalleri nedeniyle kesilen idari cezalarda iade süreci başlatıldı.
15 OCAK - Bütçe gelirleri 2018'de, bir önceki yıla kıyasla %20.2 artarak 757.8, bütçe giderleri de %22.4 yükselerek 830.5 milyar lira oldu. Merkezi yönetim bütçesi açığı, %52 artışla 72.6 milyar liraya çıktı.
16 OCAK - Ülke genelinde 2018’de 1 milyon 375 bin 398 konut el değiştirdi. Satışlar 2018'de, bir önceki yıla göre yüzde 2.4 geriledi.
23 OCAK – 2018’de köprü ve otoyollardan elde edilen gelir, bir önceki yıla göre %23.3 artarak 1 milyar 798 milyon 738 bin 189 lira oldu.
30 OCAK - İnternet ve benzeri elektronik ortamlarla, oturdukları evlerde imal ettikleri ürünleri iş yeri açmaksızın satanlar, satış tutarının yıllık asgari ücretin brüt tutarını aşmaması koşuluyla vergiden istisna tutuldu.

4 ŞUBAT - Enflasyon sepetine hazır et yemekleri, konserve balık, hazır sütlü tatlılar, dereotu, nane, roka, tere, fındık ezmesi, çocuk elbisesi, evcil hayvanlar için gıda harcamaları, saat ve kadın çantası olmak üzere 12 yeni ürün girdi.
10 ŞUBAT -  5 ildeki hallerde yapılan eş zamanlı operasyonlarda sebze ve meyvelerin alış ve satış fiyatlarında %800'lere varan fahiş fiyat artışı tespit edildiği belirtildi. 88 firma hakkında 2 milyon liranın üzerinde idari para cezası uygulanması için dari işlem başlatıldı.
18 ŞUBAT – “2019 Yılı Yatırım Programı”nda, proje tutarı 977 milyar lira, 2018 sonu kümülatif harcaması 409 milyar lira olan 2 bin 964 proje yer aldı.
22 ŞUBAT - Basılı kitap ve süreli yayınların teslimi KDV'den muaf tutuldu.
26 ŞUBAT - Tanzim satış - Nohut 5.5 lira, mercimek 4.5 liradan satılmaya başlandı. Pirincin kilosu da– haftaya- 6 lira oldu. 


3 MART- Akıllı dijital teknolojileri geliştiren KOBİ'lere uygulama ve ticarileştirme desteği verilecek. Proje çağrısının bütçesi, ilk aşamada 250 milyon lira olarak belirlendi.
12 MART - Boeing 737 MAX 8 ve Boeing 737 MAX 9 tipi hava araçlarının uçuşları, uçuş emniyetini teminen tedbir amaçlı olarak ikinci bir karara kadar durduruldu.
21 MART - Konuttaki KDV ve tapu harcı indirimi yıl sonuna kadar, mobilyada KDV indirimi, beyaz eşyada ÖTV sıfırlanması ve otomobiller ile motosikletler için ÖTV indirimi 30 Haziran'a kadar uzatıldı.
22 MART - İkinci el motorlu kara taşıtları ticareti yapan mükelleflerce satın alınan araçlarda uygulanan KDV oranı, araç satılırken de geçerli olacak.
25 MART - İşsizlik oranı, 2018’de, bir önceki yıla göre 0.1 puan artarak %11 olarak gerçekleşti.
26 MART - Migros, Carrefoursa, A101, Şok ve BİM'in toplamda 16 bin şubesinde, tanzim satış koşullarıyla ürünler satışa sunuldu.


14 NİSAN - Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) kanalıyla yılın ilk 3 ayında, 35 bin 150 KOBİ ve girişimciye yaklaşık 566 milyon lira destek ödemesi yapıldı. 
15 MAYIS - Kambiyo muamelelerinde, satış tutarı üzerinden binde 1 oranında Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) tahsil edilmesi kararlaştırıldı.
22 MAYIS - ABD menşeli pirinç, alkollü içecekler, yaprak tütün, binek otomobil, güzellik veya makyaj malzemelerinin de aralarında bulunduğu 22 kalem ürünün ithalatına uygulanan ek mali yükümlülük yarı yarıya düşürüldü.
23 MAYIS - "İleri Verimli Milli Endüstri (İVME) Finansman Paketi" tanıtıldı. Üç ana faaliyet alanına, üç kamu bankasının katılımıyla yıl sonuna dek 30 milyar liralık finansman sağlanadı.
Merkezi yönetim bütçesi haziranda 12.1 milyar lira, ocak-haziran arasında 78.6 milyar lira açık verdi. Gelirler, geçen yılın aynı dönemine göre %14 yükselerek 403 milyar lira, giderler %20.5 artışla 481.6 milyar lira oldu.

16 TEMMUZ - İşsizlik oranı, nisanda, geçen yılın aynı ayına göre 3.4 puan artışla %13 oldu. Bir önceki aya göre ise 1.1 puan düştü. Nisanda işsiz sayısı 1 milyon 116 bin kişi artarak 4 milyon 202 bin kişi olarak kaydedildi. İstihdam edilenlerin sayısı nisanda geçen yılın aynı dönemine göre 810 bin kişi azalarak 28 milyon 199 bin kişi, istihdam oranı ise 1.9 puanlık azalışla yüzde 46 oldu. İş gücüne katılma oranı 0.1 puan azalarak %52.9 olarak gerçekleşti.
2019-2023 dönemini kapsayan 11. Kalkınma Planı, Resmi Gazete'de yayımlandı.
19 TEMMUZ –  Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cep telefonu maktu harcı, 1.500 TL'ye çıktı. Söz konusu tutar, 8 Kasım 2018’de 170.7 liradan 500 TL’ye, 1 Ocak 2019’da 618.60 liraya yükselmişti.
31 TEMMUZ – İhracat haziranda, geçen yılın aynı ayına göre %14.3 azalarak 11 milyar 82 milyon dolara geriledi. İthalat ise %22.7 düşüşle 14 milyar 259 milyon dolara indi. Dış ticaret açığı, %42.5 azalışla 3 milyar 177 milyon dolar oldu. İhracat, ocak-haziran arasında, geçen yılın aynı dönemine kıyasla, %1.9 yükselişle 83 milyar 716 milyon dolar olarak gerçekleşti.
28 AĞUSTOS - Ekonomik güven endeksi, ağustosta geçen aya göre %7.9 artarak 87.1'e yükseldi. 
29 AĞUSTOS – “İhracat Ana Planı" açıklandı. ABD, Brezilya, Çin, Etiyopya, Fas, Güney Afrika, Güney Kore, Hindistan, Irak, İngiltere, Japonya, Kenya, Malezya, Meksika, Özbekistan, Rusya ve Şili'nin aralarında bulunduğu 17 hedef ülke belirlendi. Makine, otomotiv, elektrik-elektronik, kimya ve gıda endüstrisi olmak üzere 5 hedef sektör seçildi.


2 EYLÜL - Türkiye ekonomisi, yılın ikinci çeyreğinde yüzde 1.5 daraldı. Bu dönemde GSYH, cari fiyatlarla %15 artarak 1 trilyon 24 milyar 226 milyon lira oldu.
23 EYLÜL - Türkiye'de doğuşta beklenen yaşam, ortalama 78.3 yıl olarak hesaplandı. Bu süre erkeklerde 75.6, kadınlarda 81 yıl olarak belirlendi.
27 EYLÜL - Ekonomik güven endeksi eylülde, bir önceki aya göre %1.3 azalarak 87.1'den 86'ya düştü.
30 EYLÜL - Türkiye ekonomisinin 2020-2022 dönemi yol haritasının belirlendiği ve teması "Değişim Başlıyor" olarak belirlenen Yeni Ekonomi Programı (YEP) açıklandı.
11 EKİM - 2020-2022 dönemini kapsayan ‘Orta Vadeli Mali Plan’ yayımlandı. 
19 EKİM - E-Belge ve e-Defter zorunluluğu için öngörülen ciro limitleri 10 milyon liradan 5 milyon liraya düşürüldü. Vergisel açıdan kritik sektör ve mükellef grupları zorunlu olarak kapsama alındı.
31 EKİM-  Merkez Bankası, 2019 yıl sonu enflasyon tahminini %13.9'dan %12'ye düşürdü. 2020 öngörüsü ise %8.2 olarak sabit kaldı.
1 KASIM - "İVME Finansman Paketi” kapsamında reel sektöre tahsis edilen krediler, ekimde %106 artarak 24.5 milyar liraya ulaştı. 
11 KASIM- İhracatçı firmaların temsilcilerine tanınan yeşil pasaport hakkına ilişkin ihracat limit miktarı 1 milyon dolardan 500 bin dolara indirildi. – 24 Aralık 2019 tarihi itibariyle yaklaşık 7 bin ihracatçı daha bu hakka sahip oldu- 
Türk Eximbank, TL kredi faizlerinin ardından döviz kredilerinde de 90 baz puana varan indirime gitti. 
12 KASIM- Türkiye'de sağlık harcamaları 2018’de, bir önceki yıla göre %17.5 artarak 140 milyar 647 milyon liradan 165 milyar 234 milyon liraya yükseldi.
15 KASIM - 15-24 yaş grubunu içeren genç işsizlik oranı 6.6 puan artarak %27.4 oldu.
Merkezi yönetim bütçesinde, ekim ayında 14.9 milyar lira, ocak-ekim döneminde 100.7 milyar lira açık kaydedildi.
20 KASIM - Kurumlar vergisi beyan eden mükellef listesinde ilk sıranın sahibi, 2018’de tahakkuk ettirilen 10 milyar 610 milyon 547 bin 65 lira vergi ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) oldu. TCMB’yi; Ziraat Bankası, Garanti Bankası, Türkiye İş Bankası, Türkiye Petrolleri AO, İskenderun Demir ve Çelik AŞ, Ereğli Demir ve Çelik Fab. TAŞ, Türkiye Vakıflar Bankası, Yapı ve Kredi Bankası ile Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü izledi.


2 ARALIK - Yılın üçüncü çeyreğinde %0.9 büyüyen Türkiye ekonomisi, Avrupa ülkeleri arasında Almanya, İtalya ve Norveç'i geride bıraktı.
"İVME Finansman Paketi” çerçevesinde reel sektöre ve üreticilere tahsis edilen kredi tutarı 40 milyar liraya ulaştı.
5 ARALIK - Sigara başta olmak üzere tütün mamullerinde düz ve standart paket uygulamasına geçildi. Uyarı alanları yüzde 85'e yükseldi. Eski ürünler, 5 Ocak 2020'den sonra piyasada bulundurulamayacak.
7 ARALIK - Facebook, Instagram, Twitter, Google Play, Apple Store, Netflix, Spotify gibi platformların sundukları ücretli hizmetlerden "Dijital Hizmet Vergisi” kapsamında hasılat üzerinden yüzde 7.5 vergi alınacak. Ayrıca “Konaklama Vergisi” geceleme hizmeti bedeli üzerinden %2 oranında alınacak. 31 Aralık 2020'ye kadar %1 olarak uygulanacak.
16 ARALIK - Vergi, harç, ceza ve diğer alacaklar, vergi daireleri vezneleri haricinde, sadece kamu bankaları ve PTT vasıtasıyla tahsil edilecek. Diğer bankalar tarafından nakit, hesaptan, çek ile, banka kartı, havale ve EFT yoluyla tahsilat yapılmayacak. Protokol, 1 Ocak 2020’den itibaren geçerli olacak.
17 ARALIK - Türkiye genelinde konut satışları kasımda, geçen yılın aynı ayına göre %54.4 artarak 138 bin 372 oldu.
20 ARALIK – Mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, aralıkta, bir önceki aya göre %1.9 azaldı. 59.9’dan 58.8'e geriledi.


21 ARALIK – 2019’un ilk 11 aylık döneminde sıfır binek ve hafif ticari araç pazarındaki toplam satışlar, geçen yılın aynı dönemine göre %28 geriledi. İkinci el otomotiv online pazarında ise 11 ayda, 8.2'lik artışla 1 milyon 595 bin 64 adet satış gerçekleşti.
31 Aralık 2017'den önce yapılmış, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıların imar ve iskan sorununu çözecek “İmar Barışı”ndan 7 milyon 450 bin 578 bağımsız birim yararlandı. Başvuru sahiplerince 24 milyar 190 milyon 266 bin lira ödeme gerçekleştirildi.
23 ARALIK – Pasaport, yeni kimlik kartı, ehliyet harcı ve trafik cezaları %22.58 oranında yükseldi. 2020 yılı Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) ise %12 arttı.
m "Ticari ithalat maksadı dışında" yurt dışından getirilecek televizyon, radyo, cep telefonu gibi görsel veya işitsel yayınları alabilen cihazlar için 2020'de bandrol ücretleri belirlendi. Televizyonlar için 8-80 Euro, cep telefonları için 20 Euro alınacak.
25 ARALIK – 2019’un 11 ayında, köprü ve otoyollardaki 418 milyon 999 bin 290 araç geçişinden toplam 1 milyar 823 milyon 300 bin 424 lira gelir sağlandı.
27 ARALIK – Zorunlu deprem sigortası asgari prim tutarı, risk grubuna göre; sırasıyla 120, 100, 75, 60, 50, 40 ve 35 liradan az olamayacak.


Bu Makaleyi Sosyal Medyada Paylaşabilirsiniz